จาก “เถ้าแก่” สู่ “เจ้าของ” เทรนด์ใหม่ธุรกิจครอบครัว

30 กรกฎาคม 2559

การสร้างทายาทขึ้นมารับช่วงต่อธุรกิจครอบครัว เป็นความท้าทายของผู้บริหารที่ประสบความสำเร็จ หลายครอบครัวจึงเตรียมสร้างทายาทขึ้นมาสืบทอด แต่กลับพบว่า ไม่ใช่เรื่องง่ายอย่างที่คิด เพราะแนวคิดใหม่ๆ ในการสร้างธุรกิจครอบครัวให้ประสบความสำเร็จ อยู่ที่การผสมผสานระหว่างความสามารถของทายาทกับความเป็นมืออาชีพในการบริหาร ซึ่งแนวคิดนี้ประสบความสำเร็จมาแล้วในหลายองค์กร

SCB SME นำเสนอวิธีการรับช่วงต่อธุรกิจครอบครัว ซึ่งการสืบทอดกิจการต่อให้ทายาทรุ่นที่ 2 นั้น ส่วนใหญ่จะมีทางเลือกอยู่ 3 ทาง ได้แก่

1.การสร้างทายาทธุรกิจที่เป็นผู้บริหารมืออาชีพมารับช่วงต่อกิจการ
2.การสร้างผู้บริหารมืออาชีพภายในองค์กร
3.การเลือกใช้ผู้บริหารมืออาชีพจากภายนอก


ซึ่งแน่นอนว่า ทางเลือกที่ทุกธุรกิจครอบครัวต้องการคือ ทางเลือกที่ 1 แต่ธุรกิจส่วนใหญ่กลับพบว่า การสร้างทายาทขึ้นมารับช่วงต่อนั้นมักจะเผชิญปัญหามากมาย โดยเฉพาะเรื่องความรู้ความสามารถของทายาท ความไม่พร้อมรับช่วงต่อธุรกิจ และอีกหลากหลายประการ

ข้อมูลจากการวิจัยของศูนย์ธุรกิจครอบครัว มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ระบุว่าธุรกิจทั่วไปจะมีอายุเฉลี่ยของกิจการประมาณ 12 ปี ก่อนจะต้องปิดกิจการลง ขณะที่ธุรกิจครอบครัวทำได้ดีกว่า โดยมีอายุเฉลี่ยของกิจการประมาณ 24 ปีถึงครึ่งชั่วอายุคน โอกาสที่จะส่งต่อรุ่นต่อรุ่นค่อนข้างเป็นได้ แต่ไม่ราบลื่นเท่าเดิม เนื่องจากความแตกต่างในเรื่องสิ่งแวดล้อม และวิธีการบริหารจัดการ

เนื่องด้วยการส่งต่อธุรกิจจากรุ่นสู่รุ่นเป็นความท้าทาย โดยเฉพาะการผลักดันให้ธุรกิจมีอายุอยู่ถึง 100 ปี หรือต้องส่งผ่านธุรกิจครอบครัวต่อกันถึง 3 รุ่น ซึ่งมีโอกาสรอดน้อยกว่า5%
นอกจากนี้ ข้อมูลระบุเพิ่มเติมว่า การส่งมอบธุรกิจครอบครัวนั้น หากเป็นธุรกิจเจ้าของคนเดียว และส่งต่อให้กับทายาทความยุ่งยากจะน้อย แต่ถ้าธุรกิจนั้นเป็นของครอบครัวที่มีพี่น้องเป็นหุ้นส่วนแล้ว ความยุ่งยากจะเพิ่มเป็นทวีคูณ เพราะนอกจากจะต้องสร้างทายาทธุรกิจที่มีความสามารถในเชิงธุรกิจที่จะต่อยอดกิจการ ยังต้องจัดการเรื่องความลงตัวของการเป็นหุ้นส่วน และการเป็นครอบครัวอีกด้วย

ในมุมหุ้นส่วนนั้น มักจะเกิดการกระทบกระทั่งระหว่างหุ้นส่วน เมื่อต้องตัดสินใจในเรื่องสำคัญแต่เมื่อความคิดเห็นไม่ลงรอยกัน สุดท้ายก็ทำให้เกิดรอยร้าวระหว่างหุ้นส่วน ซึ่งบางครั้งนำไปสู่การแยกตัวไปสร้างธุรกิจใหม่

อย่างไรก็ตาม ในตระกูลใหญ่ เช่น ตระกูลจิราธิวัฒน์ หรือ สิริวัฒนภักดี จะจัดการ ธุรกิจครอบครัว โดยจัดตั้งบริษัทขึ้นมาเพื่อดูแลผลประโยชน์ในครอบครัว และตั้งสภาครอบครัว (Family Council) เพื่อกำหนดกฎระเบียบที่เรียกว่า “ธรรมนูญครอบครัว” เพื่อร่างกรอบกติกาการอยู่ร่วมกันของคนในครอบครัว ขณะที่สภาครอบครัวมีหน้าที่ดูแลสมาชิกทุกคน สร้างความสัมพันธ์ในครอบครัว และกำหนดบทบาทของสมาชิกทุกคนว่า ควรเข้ามาดูแลธุรกิจส่วนใดบ้าง เพื่อให้ทุกคนทำงานไปในทิศทางเดียวกัน มากกว่าจะขัดแย้ง หรือ แข่งขันกันเอง
 
ซึ่งนั่นเรียกว่า การบ่มเพาะอย่างมีกลยุทธ์ เพื่อจัดสรรทายาทของครอบครัว ให้มีความสามารถแตกต่างกัน สามารถช่วยเหลือเกื้อหนุนธุรกิจ ให้เติบโตอย่างยั่งยืนได้
ส่วน ธุรกิจครอบครัว แบบครอบครัวเดี่ยวที่ต้องการทายาทมาสืบทอดกิจการ บ่อยครั้งก็มักประสบปัญหาการเชื่อมต่อกิจการระหว่างรุ่นพ่อกับรุ่นลูก ซึ่งอาจทำให้เกิดการทะเลาะเบาะแว้งในครอบครัว หรือการตั้งใจให้ลูกสืบทอดกิจการมากเกินไป เกิดเป็นแรงกดดันกับทายาท และเกิดการต่อต้านขึ้น

บริษัทในกลุ่มนี้ที่ฝืนผลักดันทายาทขึ้นสานต่อธุรกิจ จะประสบปัญหาต่อยอดธุรกิจ เพราะทายาทไม่มีใจรัก สุดท้ายต้องพบกับความล้มเหลว หลายธุรกิจครอบครัวที่เผชิญปัญหานี้ จึงต้องแก้ไขด้วยการสรรหามืออาชีพ ทั้งจากในองค์กร และนอกองค์กรมาช่วยงาน

ธนินท์ เจียรวนนท์ ประธานกรรมการ และประธานคณะผู้บริหารเครือเจริญโภคภัณฑ์ เคยให้มุมมองที่น่าสนใจว่า การสานต่อธุรกิจ ถ้ามืออาชีพบริหารธุรกิจได้ดีอยู่แล้ว ไม่ควรจะเอาทายาทธุรกิจเข้าไปยุ่งเกี่ยว เพราะจะมีผลกระทบต่อธุรกิจ 2 ด้าน

1.อาจจะเสียคนดี เพราะมืออาชีพจะหมดกำลังใจ
2.ทายาทที่ขาดความเชี่ยวชาญ อาจบริหารธุรกิจได้ไม่ดีเท่าเดิม ซึ่งอาจนำมาซึ่งการไม่ยอมรับของทีมงานในองค์กร จนเกิดเป็นความแตกแยกระหว่างทีมบริหารได้


ทางเลือกเหมาะสมที่สุดของหลายธุรกิจครอบครัว จึงเป็นการสร้างมืออาชีพจากในองค์กรผสมผสานกับการสร้างทายาท แล้วให้มืออาชีพทำหน้าที่เป็นโค้ช เนื่องจากคนในองค์กรจะถูกหล่อหลอมขึ้นภายใต้วัฒนธรรมขององค์กรนั้น ทำให้เข้าใจทั้งธุรกิจ วัฒนธรรม และปรัชญาไปพร้อมๆกัน  และการให้คนกลุ่มนี้เป็นพี่เลี้ยงของทายาทยังเป็นการหล่อหลอมทายาทธุรกิจให้มีความพร้อม ทั้งความสามารถในการทำงาน ประสบการณ์ และการเรียนรู้เข้าใจวัฒนธรรมองค์กร

การวางแผนพัฒนาผู้บริหารเสียแต่เนิ่นๆ เพื่อสานต่อกิจการควบคู่ไปกับการรับช่วงกิจการของทายาท จึงเป็นรูปแบบการสานต่อ ธุรกิจครอบครัว ที่น่าสนใจ และเป็นทางออกที่ดีสำหรับธุรกิจรุ่นใหม่ในปัจจุบัน ซึ่งไม่ว่าทายาทของครอบครัวจะต้องการสืบทอดกิจการของครอบครัวต่อหรือไม

#ลงทุนธุรกิจ #สินเชื่อธุรกิจ #ธุรกิจส่วนตัว #เปิดธุรกิจ #สัมมนาธุรกิจ #เอสเอ็มอี